Waar ik stond en wat ik verwachtte
Voor vertrek naar Frankrijk had ik pakweg 20.000 woorden geschreven [...]]]> Ik heb er al het een en ander over verteld, maar ben er weinig inhoudelijk op ingegaan. Vorige week was ik in Frankrijk om te schrijven. Dit stukje gaat over mijn verwachtingen en de resultaten.

Waar ik stond en wat ik verwachtte
Voor vertrek naar Frankrijk had ik pakweg 20.000 woorden geschreven voor mijn nieuwe boek. Dat is ongeveer een kwart, dus het verhaal stond al aardig in de steigers. Ik hoopte dat ik tijdens de schrijfvijfdaagse mijn manuscript* kon verdubbelen. Van andere schrijvers had ik gehoord dat er flink meters werd gemaakt in Frankrijk. Daarnaast wilde ik eens uitproberen hoe het zou zijn om een week lang geen ruis te hebben. Een kans om me alleen te focussen op mijn verhaal. Als dit zou bevallen, kon ik wellicht vaker een ‘schrijfretraite’ inplannen.

Waar ik onder gelijkgestemden was
Zet twintig schrijvers bij elkaar en er wordt meer gepraat dan je denkt. De groep was vanaf dag één betrokken bij elkaars schrijfproces. Het was een feest van herkenning en bemoediging. Van tevoren dacht ik dat ik kwam om te schrijven, wat ook zeker zo was, maar het sterke groepsgevoel kwam daarbovenop. Ik ben wel iemand die zich erg kan laten meeslepen in groepsprocessen. Daar moet ik voor oppassen, want ik kwam met het doel om 20.000 woorden te schrijven. Alleen wat bleek: zo veel woorden in zo weinig tijd, dat kon gewoon niet. Op dag 3 had ik het gevoel dat ik de laatste restjes eruit aan het persen was. Ik schreef sneller dan ik kon denken. Of, zoals een van de andere schrijvers zei: ‘Je buffer is leeg.’ Dat vond ik dan weer zo mooi geformuleerd dat het me niet meer uitmaakte. Even weg van de computer, een wandeling maken of lachen bij het kampvuur, en de buffer liep weer vol.

Waar het verhaal een onverwachte wending kreeg
Aangezien ik al aardig op weg was met mijn verhaal, verwachtte ik dat ik op dezelfde voet door kon gaan. Maar na drie dagen hard werken merkte ik dat het niet goed meer voelde. Op een heel wezenlijk punt in het verhaal liep ik vast. Ik denk dat ik al voelde wat ik moest doen, maar terugdeinsde omdat het zo ingrijpend was. Tot ik bijna niet kon slapen omdat het gevoel zo sterk was: ik moest het omgooien. Daar heb ik vervolgens de hele zaterdag aan besteed. Aan het eind van de dag had ik geen woord extra geschreven, maar had ik wel een manuscript waarmee ik verder kon. Sterker nog: de ideeën voor hoe ik verder moest borrelden meteen weer op.

Waar ik mijn doelen niet haalde, maar veel meer bereikte
Ik ging dus niet weg met een manuscript van 40.000 woorden. Het zijn er bijna 10.000 minder. Dat heeft alles te maken met bovenstaande wending en ik vind het niet erg. Het woordenaantal is ondergeschikt aan de kwaliteit van die woorden. Ik nam dus een veel beter manuscript mee naar huis dan waar ik mee kwam. Daarnaast heb ik nieuwe mensen leren kennen, een kort verhaal geschreven om mijn gedachten te verzetten en het belangrijkste: mijn focus hervonden.

*Overal waar ‘manuscript’ staat, moet je eigenlijk ‘manuscript-in-wording’ lezen. Vond ik wat te lang om telkens te typen.

Foto’s zijn van Suzanne Peters en Suzanne Wouda

Het was in een soort impuls dat ik mijn toegangskaartje voor de Avond kocht. Ik dacht dat het wel leuk zou zijn om hier eens bij te zijn, sfeer te [...]]]> Vanavond was ik bij de Avond van het Spannende Boek. Een prachtig aangeklede avond in Felix Meritis in Amsterdam, waar auteurs, boekenvakkers en boekenliefhebbers samenkwamen.

Het was in een soort impuls dat ik mijn toegangskaartje voor de Avond kocht. Ik dacht dat het wel leuk zou zijn om hier eens bij te zijn, sfeer te proeven tijdens zo’n avondje met medeboekfanaten. Zoals wel vaker had mijn impuls helemaal gelijk, want het was een topavond. Ik schrijf dit verslag nu al omdat ik op tijd naar huis moest i.v.m. de treintijden, niet omdat ik eerder weg wilde.

De Avond van het Spannende Boek begint traditiegetrouw met de uitreiking van de Schaduwprijs en de Gouden Strop. Ik ben gek op prijsuitreikingen. Er hangt zo’n verwachtingsvolle sfeer, zo een waarin de genomineerden tegelijkertijd denken: ik hoop zóóó dat ik het word, als: ik word het toch niet. Het is volgens mij een stuk leuker om zoiets te beschouwen dan er middenin te zitten.

Enfin, de Schaduwprijs ging naar Walter Lucius, die een opvallend leuke speech gaf, en daarna werd de Gouden Strop uitgereikt. Juryvoorzitter Annemarie van Gaal vertelde over de 106 boeken die ze moest lezen. Ze had haar jurytaak met veel plezier vervuld, maar moest zich door sommige boeken werkelijk heen worstelen. Ik vond het dapper dat ze daarover vertelde voor een zaal vol thrillerschrijvers, en dat ze durfde te benoemen wat er zoal misgaat in de Nederlandse thrillerschrijverij. Het belangrijkste, zover ik heb onthouden:

• Prologitis. Bijna iedere thriller heeft een proloog, waarin een grote knal zit, en daarna begint heel kalmpjes aan de zoektocht.
• Al te uitgebreide beschrijvingen. Nederlandse thrillerauteurs mogen nog wel wat lesjes volgen in de kunst van het schrappen, aldus Van Gaal.
• Rechttoe-rechtaan schrijven: te snel op het doel af, al te plot-gedreven.
• En last but not least: de vrouwen in Nederlandse thrillers zijn te vaak zwakke figuren, die niet voor zichzelf opkomen, op foute mannen vallen, et cetera. Haar oproep: laat ook eens zien dat er sterke vrouwen zijn!

Hiervoor werd geapplaudisseerd, waaruit ik kan opmaken dat veel mensen in het publiek het met haar eens zijn. Ik ben benieuwd of het invloed zal hebben op de toekomstige Nederlandse thrillers. Vaststaat dat er een groot publiek is voor thrillers van eigen bodem, en dat er heel veel kwaliteit te vinden is. Het door de jury als best beoordeelde boek van dit jaar is Nacht in Parijs door Michael Berg, een boek dat Annemarie van Gaal zo greep dat ze er zelfs in doorlas tijdens conference calls. “Ik was iets minder scherp, maar niemand merkte het.”

Michael Berg zelf was wellicht ook iets minder scherp toen hij hoorde dat hij de Gouden Strop gewonnen had. Hij sloeg zijn handen voor zijn mond en keek ongelovig om zich heen, terwijl hij meteen het podium op werd begeleid, omringd door een heleboel flitsende en draaiende camera’s. Hij had écht niet verwacht dat hij zou winnen, zoals hij even later ook vertelde. Het was een prachtig moment. Precies zoals een prijsuitreiking hoort te zijn: genieten.

Maar dat was nog lang niet de hele Avond. Er waren voorleessessies, interviews, een quiz, een pop-upboekhandel en signeersessies door auteurs uit binnen- en buitenland. Zelfs Karin Slaughter en Nicci French waren er, en liepen gewoon tussen alle bezoekers door. Hoe te gek is dat. Ik heb trouwens niet door hen laten signeren, maar wel door Arjen Lubach in zijn boek IV. Wat echt niet minder tof is.

Alles bij elkaar riep deze avond bij mij de wens op om naar soortgelijke evenementen te kunnen gaan voor andere genres. Vooral de Avond van het Geestige Boek zou ik graag bijwonen. Ik lees namelijk graag een thriller op zijn tijd, maar humoristische boeken kan ik eeuwig lezen. En wat te denken van de Avond van het Romantische Boek? Met de uitreiking van het Gouden Boeket voor het beste romantische boek van het jaar moet dat wel een succes worden. Mijn impuls koopt alvast een kaartje!

In NRC Handelsblad [...]]]> Lezen in je kindertijd is een avontuur. Omdat het stiekem moet, met een zaklamp onder de dekens, maar vooral omdat de wereld in boeken zo vol is van nieuwe ervaringen. In het tweede hoofdstuk van Mijn leven is mooier dan literatuur gaat Jannah Loontjens in op de vraag: welke boeken vormen je?

In NRC Handelsblad hadden Margot Dijkgraaf en Martijn Meijer een tijdlang een rubriek waarin ze schrijvers interviewden over ‘het beslissende boek’. Ik las die rubriek graag en probeerde te bedenken wat voor mij het beslissende boek was. Ik had Kikker en Pad kunnen noemen, maar ook De gebroeders Leeuwenhart of Ronja de Roversdochter van Astrid Lindgren of De zwarte hengst van Walter Farley, The Subterraneans van Jack Kerouac, The Bell Jar van Sylvia Plath, Mrs. Dalloway van Virginia Woolf of Kalme chaos van Sandro Veronesi en ga zo maar door, voor elke periode een ander beslissend boek.

Ik denk dat iedereen zo’n opsomming zou kunnen maken. De levensfase waarin je je bevindt is bepalend voor wat je leest, en wat je leest is bepalend voor hoe je die periode ervaart – en vooral hoe je erop terugkijkt. Mijn beslissende boeken zijn onder meer De vijf detectives van Enid Blyton (de hele reeks, ontelbaar vaak), de boeken van Carry Slee, Spelonken in je hoofd van Harm de Jonge, De dagen van de bluegrassliefde door Edward van de Vendel, Het gouden ei van Tim Krabbé, tegen het einde van de middelbare school alles van Ronald Giphart, en ga zo maar door. Al die boeken hebben me dingen geleerd over het leven. Maar wat ik niet doorhad, was dat ze me ook iets leerden over het schrijven.

Een tijdje terug schreef ik een blogpost over boeken met schrijftips, en dat ik die liever niet meer lees. In plaats daarvan lees ik andere boeken om van te leren. Boeken die ik heel goed vind en boeken die ik niet om door te komen vind: beide soorten helpen mij verder. Loontjens vertelt in het tweede hoofdstuk van Mijn leven is mooier dan literatuur ook hoe het lezen verandert als je zelf schrijft. Een boek meerdere keren lezen is geen uitzondering: eerst om door het verhaal heen te racen, dan nog een keer om te ontdekken hoe de auteur het voor elkaar kreeg dat je er zo snel doorheen vloog. Dat sla ik allemaal ergens op en zodra ik zelf weer ga schrijven, heb ik daar profijt van.

Toch zijn de meest bepalende leeservaringen ook nu nog de eerste lezingen van boeken die ik simpelweg steengoed vind. Om welke reden dan ook: omdat ik van een personage ga houden, omdat ik hardop moet lachen, omdat ik elke zin wel wil inlijsten, omdat ik tot vier uur in de nacht doorlees van de spanning. Dan vergeet ik heel even dat ik zelf schrijver ben. Dat komt pas weer op het moment dat ik het boek dichtsla en denk: ik wil ooit net zo goed worden als dit.

Deze week schrijf ik in vijf delen over Mijn leven is mooier dan literatuur, naar de vijf hoofdstukken van het boek van Jannah Loontjens. Mijn blogs zijn onderdeel van een blogtour die uitgeverij Ambo|Anthos voor het boek organiseert.

Deel 1: Begin van een begin
Deel 2: Invloedrijke leeservaringen
Deel 3: Literatuur en zo
Deel 4: Schrijvers en waarheden
Deel 5: Eindig

Toen ik in de zaal zat, dacht ik telkens: jeetje, [...]]]> Afgelopen vrijdag schreef ik over mijn aanwezigheid bij de opnames van College Tour met A.F.Th. van der Heijden. Toen zei ik al dat ik niet wist of mijn vraag de montage zou halen. Dat bleek uiteindelijk niet het geval te zijn. Ik begrijp wel waarom.

Toen ik in de zaal zat, dacht ik telkens: jeetje, wat lijkt me dit een moeilijk programma om te regisseren. Je bent grotendeels afhankelijk van de vragen die uit het publiek komen; als die niet veel soeps zijn, zal de uitzending dat ook niet zijn. Maar dat had ik mis. De redactie wist met de gebruikte filmpjes en de vragen die Twan Huys daarbij stelde al van tevoren een rode draad in de uitzending te creëren. Wat zij al wisten, maar ik nog niet: het moest grotendeels gaan over Tonio, kluizenaarschap, rouw. En een beetje over het literaire wereldje, dat toch altijd blijft fascineren.

Mijn vraag ging over heel iets anders. Het antwoord sloot ook geenszins aan op de lijn van de uitzending. Dat wil niet zeggen dat het een slechte vraag was; althans, dat hoop ik niet. Ik wilde – als lezer van het boek Tonio die verder weinig bekend was met het werk van Van der Heijden – graag weten wat een goede ingang zou zijn in zijn oeuvre. Hij sprak toen over zijn nieuwe roman De helleveeg, in de cyclus ‘De tandeloze tijd’, op zo’n manier dat ik onmiddellijk zin kreeg om deze roman te gaan lezen. Een ander meisje stelde een vraag over de manier waarop Van der Heijden aan zijn romancycli werkt. Hij had namelijk net verteld dat hij nooit iets van zichzelf terugleest, zelfs niet tijdens het schrijven. Slechts één keer gaat hij met een rode pen door zijn boek heen: als de drukproef op zijn bureau ligt. Ik vond dit een wonderlijke manier van werken, als fervent herschrijver. Het meisje vroeg dus hoe het kon dat hij zulke jarenlange cycli schreef, zonder ooit iets terug te lezen. Van der Heijdens geheugen blijkt fenomenaal te zijn; hij heeft het allemaal in zijn hoofd zitten.

Zo waren er nog veel meer dingen die ik heel interessant vond om te horen, voornamelijk over schrijverschap en werkwijze. Maar de redactie had een andere keuze gemaakt en die was ook te verantwoorden. Het deed me onwillekeurig denken aan het vierde hoofdstuk van Mijn leven is mooier dan literatuur van Jannah Loontjens, een boek waarover ik momenteel een blogserie schrijf (donderdag behandel ik dit vierde hoofdstuk). Daarin wordt de vraag opgeworpen of kennis van het leven van de auteur invloed heeft op hoe je een boek leest. Bij Tonio is dat bij uitstek het geval. Wie het heeft gelezen, heeft een inkijkje gekregen in het diepste van de auteursziel. Je hebt het gevoel dat je de auteur kent en dat is iets waarover veel studenten in College Tour vragen hadden. Maar dat Van der Heijden zelf in zijn andere boeken niet de hoofdpersoon is, wil niet zeggen dat ze minder autobiografisch zijn. Ik denk dat De helleveeg net zoveel van hemzelf zal bevatten als Tonio.

Nog iets wat me opviel aan de uitzending: er bestaan geen slechte vragen, wel goede antwoorden. Van sommige vragen had ik werkelijk gedacht dat ze de uitzending niet zouden halen. Zoals de aspirant-schrijfster die vroeg of Van der Heijden schrijftips voor haar had. Geen hoogdravende vraag, maar het antwoord was het uitzenden waard. En dat is dus nog iets wat ik heb geleerd: er bestaan geen slechte vragen, wel goede redactie.

Wat houdt het precies in om aan een nieuw boek te beginnen? Begint het met de eerste letter die de auteur typt? Of begint [...]]]> Waar en hoe ontstaat een verhaal? Het is de beginvraag van Mijn leven is mooier dan literatuur, ‘een kleine filosofie van het schrijverschap’ door Jannah Loontjens. Daarin vraagt zij zich af:

Wat houdt het precies in om aan een nieuw boek te beginnen? Begint het met de eerste letter die de auteur typt? Of begint het met dat vervloekte voornemen? Of met de eerste aantekeningen op de achterkant van een buurtfolder, rondslingerende envelop of juist in het daarvoor bestemde Moleskine-boekje? Of nog daarvoor, met een mijmering over een observatie, uit het raam starend, in de trein of dagdromend onder de douche?

Alle begin is moeilijk, schijnt het. Als dat zo is, zou ik toch die eerste letter willen aanmerken als het echte begin. Zolang mijn ideeën niet meer zijn dan dat – mijmeringen, krabbels – is er nog niets aan de hand. Ik kan alle kanten op. Maar de meeste ideeën redden het niet. Al was het maar omdat ik er doorgaans te veel heb om uit te werken. Het is niet voor niets dat ik er zo kwistig mee strooi, als was ik de ideeën-Sinterklaas: daarmee ontsla ik mezelf van de plicht om er iets mee te doen. Wanneer ik een idee heb uitgekozen om mee verder te gaan en de eerste letter typ, dan pas begint het moeilijke werk.

In den beginne is het beeldscherm woest en ledig. Hoewel ik al een idee heb hoe het verhaal zal worden (of eigenlijk: hoe ik hoop dat het wordt), moet ik het nog volledig in de steigers zetten. Een van de lastigste dingen, maar ook een van de leukste. Want op dit moment is het verhaal nog vol belofte. Ik weet niet precies waar het naartoe gaat, maar verheug me er toch al op om de personages beter te leren kennen, een flinke dosis onheil over hen uit te storten en van alles te verwerken dat ik ooit op de achterkant van een buurtfolder, rondslingerende envelop of in Evernote noteerde. (Ik heb ook een Moleskine-boekje hoor, meerdere zelfs, maar Loontjens heeft gelijk: ideeën komen nooit in zo’n boekje terecht, terwijl ieder ander stukje papier er wél aan moet geloven.)

Waar het verhaal zijn oorsprong vindt, waar het dus in het allereerst begint, is door al die rondslingerende papiertjes en mijmeringen moeilijk te bepalen. Volgens mij put een schrijver uit zó veel bronnen dat het onmogelijk is ooit het echte begin aan te wijzen. Ik leid mijn leven en mijn verbeelding gaat ermee aan de haal, en ergens in dat wonderlijke proces ontstaat een idee dat ooit in een boek terechtkomt. Maar eerst moet er nog veel meer gebeuren. Daarover morgen meer in deel 2 van Mijn leven is mooier dan literatuur.

Deze week schrijf ik in vijf delen over Mijn leven is mooier dan literatuur, naar de vijf hoofdstukken van het boek van Jannah Loontjens. Mijn blogs zijn onderdeel van een blogtour die uitgeverij Ambo|Anthos voor het boek organiseert.

Deel 1: Begin van een begin
Deel 2: Invloedrijke leeservaringen
Deel 3: Literatuur en zo
Deel 4: Schrijvers en waarheden
Deel 5: Eindig